nieuwe schutterij (ca1813 – 1907)

Van schutterij naar marechaussee en politie

In de middeleeuwen en de tijd van de Republiek bewaakten de stedelijke schutterijen de orde. Gewapende burgers, georganiseerd in gilden, moesten hun stad verdedigen en bij oproer ingrijpen. Na 1795 verdwenen deze oude schutterijen in de Franse Tijd en maakten plaats voor de Nationale Garde, een centraal geleide burgerwacht.

Na het herstel van de onafhankelijkheid richtte koning Willem I in 1814 een nieuwe schutterij op. Deze bestond uit dienstplichtige mannen die konden worden ingezet bij oorlog of binnenlandse onrust. In datzelfde jaar ontstond ook de Koninklijke Marechaussee, een militaire politie die orde en veiligheid moest waarborgen op het platteland en bij het leger.

Vanaf de tweede helft van de 19e eeuw namen de steden steeds vaker beroepspolitie in dienst. De schutterij verloor daardoor haar functie en werd uiteindelijk in 1907 opgeheven. Wat begon als een burgerplicht groeide zo uit tot het moderne systeem van marechaussee en politie dat de openbare orde vandaag bewaakt.

Men vermoedt dat al vanaf de omwenteling van 1813 een vorm van de nieuwe schutterij in dienst kwam. Er was immers een soort van gezag nodig om orde te houden. Vanaf dat moment kunnen er dus knopen gemaakt zijn met de stedenkroon.

De knoop met stedenkroon werd officieel pas in 1828 voorgeschreven voor de schutterij. Daar hoorde officieel geen plaatsnaam op.

Op knopen van de nieuwe schutterij zie je een kasteelmuur (kantelen) met torens uit bakstenen opgebouwd, vaak met hieronder de plaatsnaam. Van knopen met naam wordt geopperd dat  dit burgemeesters kronen zijn.

Er bestaan ook knopen met Belgische plaatsnamen. Deze zijn dan in ieder geval voor 1830 (Belgische onafhankelijkheid) gemaakt.

In 1907 worden de schutterijen opgeheven.

Hierna wordt er kennelijk nog wel een tijd gebruik gemaakt van knopen met kantelen. In de collectie van de Lakenhal bevindt zich een ambtskostuum uit de 1919-1920 met vergelijkbare knopen zonder plaatsnaam.