In de Nederlandse provincie Zeeland zijn in de loop der eeuwen niet alleen dorpen, maar complete landschappen verdwenen onder invloed van de zee. Door een combinatie van stormvloeden, geulverplaatsingen, bodemdaling en opzettelijke inundaties (bijvoorbeeld als militaire strategie) zijn grote delen van het oorspronkelijke land verloren gegaan.
Aanvankelijk werd vooral gesproken over verdronken dorpen: begin 21e eeuw waren er ongeveer 117 bekend. Sindsdien heeft archeologisch en historisch onderzoek echter veel nieuwe locaties aan het licht gebracht, waaronder kleinere nederzettingen, kerkhoven, boerderijen en infrastructuren. Inmiddels gaat men uit van meer dan 200 verdronken dorpen in Zeeland.
Het inzicht is de laatste jaren bovendien verbreed van afzonderlijke dorpen naar complete “verdronken landen”: uitgestrekte gebieden met een samenhangend netwerk van nederzettingen, polders en dijken die als geheel verloren zijn gegaan. Bekende voorbeelden hiervan zijn het Verdronken Land van Zuid-Beveland, het Verdronken Land van Saeftinghe en het Verdronken Land van Reimerswaal. Deze gebieden geven een beter beeld van de schaal waarop landverlies plaatsvond: niet incidenteel, maar systematisch en vaak onomkeerbaar.
Een belangrijke rol in deze verdwijningen speelden een aantal grote stormvloeden die Zeeland ingrijpend hebben veranderd. Zo leidde de Sint-Felixvloed – ook wel de “Quade Saterdach” genoemd – tot enorme landverliezen, vooral in Oost-Zeeland. Slechts twee jaar later volgde de Allerheiligenvloed van 1532, die de schade verder vergrootte en het definitieve einde betekende van veel nederzettingen. Ook de Sint-Elisabethsvloed van 1421 had al eerder grote delen van het zuidwestelijke deltagebied onder water gezet en vormde een kantelpunt in de strijd tegen het water.
Later in de geschiedenis zorgden onder meer de Kerstvloed van 1717 en de Watersnoodramp van 1953 opnieuw voor grote overstromingen, waarbij niet alleen land verloren ging, maar ook veel slachtoffers vielen. Vooral de ramp van 1953 leidde uiteindelijk tot de uitvoering van de Deltawerken, die het risico op dergelijke catastrofes aanzienlijk hebben verkleind.
De meeste van deze verdronken dorpen en landen lagen in of nabij het stroomgebied van de Oosterschelde en de Westerschelde. Door de dynamiek van deze zeearmen — met sterke getijdenstromen en voortdurende verandering van geulen — werden dijken ondermijnd en land steeds opnieuw prijsgegeven aan het water.
Tegenwoordig vormen deze verdronken landschappen een belangrijk onderzoeksgebied voor archeologen en historici, en dragen ze bij aan het begrip van de voortdurende strijd van Zeeland tegen het water. Tegelijkertijd zijn ze een tastbare herinnering aan hoe kwetsbaar het landschap in deze delta altijd is geweest.
