zilveren-knoop

Het gebruik van functionele knopen werd aan het einde van de middeleeuwen steeds groter. De gewone man begon ook steeds meer versieringen op riemen en gordels te dragen (*1). Ook de adel hield wel van wat pracht en praal en wilde zich natuurlijk onderscheiden. De knopen die zij begonnen te dragen waren lang niet altijd functioneel en vaak van zilver en goud gemaakt.

Deze luxe knopen waren bijna nooit massief omdat edelmetaal kostbaar was en omdat er d.m.v. filigrein werk en ajourtechnieken (opengewerk) een nog kostbaardere uitstraling aan kon worden gegeven. In het artikel Hangende Sierknopen kun je het een e ander lezen over de knoopachtige balletjes die als knoop maar ook als sieraad op de kleding werden gedragen.

Eind 16de eeuw ontketend er dan in de Nederlanden, onder invloed van de grote welvaart die er heerst, een grote knopenrage. Ook nu worden er zilveren knopen gemaakt, ditmaal van dun plaatwerk. Het zijn vaak kopieën (of juist originelen?) van bestaande kleine koepel- en kegel-knoopjes. Ook worden er iets goedkopere massieve koepelknoopjes gemaakt van nikkel en tin, die een zilveren uitstraling hebben.

Aan het einde van de 17de eeuw begint men ook zilveren knopen te maken waarvan er haast geen onedele koperen varianten van zijn. Zo ontstaan de Zeeuwse spinnetjes en braamknopen, ruiterknopen, boerenknopen, molenknopen enzovoort. Ook in die tijd zie je goedkopere imitaties in de vorm van gegrafeerde tombak-knopen.

In de collectie van het Fries museum bevinden zich een groot aantal van dergelijke zilveren knopen, o.a. ook de knopen van de Ottema-kingma stichting

Nog wat iconische knopen

De vroege Zeeuwse knopen zijn nog geen opengewerkte filigrein-knopen met zogenaamde ‘spinnetjes’. Die deden pas vanaf ca. 1700 hun intrede.

Halverwege de 18e eeuw werd het spinnetje complexer van vorm, met meerdere draadjes, waardoor het uiterlijk steeds minder op een spin leek. Desondanks bleef de benaming ‘spinnetje’ gangbaar. Vanwege hun uiterlijk, dat deed denken aan een braam, werden deze knopen ook wel ‘braamknopen’ of ‘brummels’ genoemd. In de loop van de tijd werd dit type knoop steeds verder verfijnd en geperfectioneerd.

Heel populair werden ook aan het einde van de 18de eeuw de zilveren ponsknopen met Bijbelse en boeren taferelen, vaak met een kabelrand. De afbeelding werd d.m.v. een stempel in heel dun zilver geponst. Vervolgens werd er voor de stevigheid een tweede heel dun plaatje zilver achter gezet met vaak al het oog erin. Tijdens en voor  de rumoerige Franse tijd (1780-1815) komen er in de Nederlanden ook knopen op de markt waarmee de sympathie voor de patriotten of orangisten (oa afbeeldingen Willem IV) werden geuit.

*1=honderden-middeleeuwse-mode-in-metaal-sierbeslag-op-riemen-en-tassen-uit-de-nederlanden-1300-1600