Oude Nederlandse Genieknopen met hierop een sappeurshelm vind ik er prachtig uitzien. De sappeurshelm staat op een, zoals de PAN zegt, gepuncteerde achtergrond. Om deze ronde achtergrond heen zit een kabeltouw. De knopen waren verguld en en zijn dus goudkleurig geweest. Detectoristen vinden regelmatig dit soort knopen. Dat komt, weet ik inmiddels, omdat ze heel lang onderdeel zijn geweest van het uniform van de Genietroepen.
De datering van dit soort knopen is lastig. In een Facebook groep las ik dat ze zijn ingevoerd in 1822. Veel documentatie echter heb ik niet kunnen vinden vandaar dat ik zelf maar eens op onderzoek uit ging. Op de site van het rijksmuseum kwam ik de toegevoegde afbeelding tegen van een majoor van de Genie uit 1823. Wanneer je inzoomt op de knopen kun je duidelijk zien dat het de knopen zijn met de sappeurshelm.
Nu wist ik dat op de website van het Nationaal Militair Museum ook oude uniformen te zien zijn dus besloot ik daar maar eens een kijkje te nemen. Het oudste Genie uniform daar is uit ca 1860. Het is een “Jas Dagelijks Tenue van donkerblauw laken voor een officier Genie (ca. 1860), met rood gebiesde kraag“. Hierop zitten ook de sappeurhelm knopen. De volgende bruikbare afbeelding is van het “Standmodel voor twee geelmetalen knopen voor jas voor het Geklede Tenue der Genie volgens beschikking van 7 mei 1930“. Ruim 100 jaar na de introductie van deze knopen, worden ze nog steeds gebruikt, waarbij er in 1930 een kleine en een grote versie bestaan. Op een “Jas van zwart whipcord ceremonieel tenue voor een sergeant-majoor instructeur der genie (ca. 1935), met staande zwarte kraag, rode bies en zilveren kroon op de mouw” zitten ze nog steeds. Pas op de “Jas Dagelijks Tenue Model 1912/23 van grijsgroen whipcord voor een 1e luitenant der genie (datering 1939)” zitten ineens leeuwenknopen.
De beeldbank van defensie geeft uitsluitsel. Hierop staat een afbeelding van een genieknoop waarbij staat vermeld dat deze werden gedragen tot 1940. Ik ga er dus vanuit dat de knopen met sappeurshelm gebruikt zijn in de periode 1822-1939.
Op bodemvondstenwereld.nl lees ik verder nog dat de knopen met sappeurshelm tijdelijk zijn afgeschaft rond WOI, weer zijn ingevoerd rond 1930 en mogelijk zelfs na WOII zijn gebruikt. Verder lees is dat er een messing variant was voor soldaten en verguld voor officieren. Veel messing knopen ben ik echter niet tegen gekomen. Wel roodkoperen knopen.
Turven van knopen
Het gebruik van deze knopen in de periode 1822-1939 met een tijdelijke onderbreking van ca 1914-1930 is natuurlijk een hele ruime datering. Een knoop uit 1822 heeft natuurlijk een hele andere geschiedenis als eentje uit 1939. Ik besluit daarom om eens te gaan turven welke knopenmakers deze knopen hebben gefabriceerd. Hiervoor gebruik ik naast mijn eigen knopen vooral de database van het PAN. Hierop staan namelijk redelijk wat van deze knopen. Niet alle achterkantjes zijn helaas goed leesbaar maar toch geeft het onderstaande overzicht wel enige informatie. Verder heb ik deze knopen informatie aangevuld met de informatie die ik voorheen al eens heb verzameld over knopenfabrikanten. Wil je meer algemene informatie over knopen determinatie klik dan op het linkje.
Per knoop geef ik het opschrift aan, de bijbehorende (geschatte) datering, de diameter van de knoop en de hyperlink naar het origineel.
Voor de datering hanteer ik ook de volgende regel: Platte ronde knopen met een gesoldeerd oog komen vooral voor in de periode 1775-1850. Rond 1820 is de techniek van het tweedelig stansen van knopen uitgevonden. Dit wordt echter pas massaal gebruikt vanaf ca 1850. Platte genie knopen krijgen dus de ” “algemene” datering mee van 1822-1850 en tweedelig gestanst van 1850-1935. Er bestaan wellicht uitzonderingen.
Er zijn ook nog genieknopen van knopenmaker Parree bekend. Hier heb ik helaas nog geen voorbeelden van dus mocht je er één hebben dan houd ik mij aanbevolen.
Fabrikant De Heus
Algemene informatie over knopenmaker de Heus
H. DE HEUS FAB. AMST.
Datering 1822-1832
plat – 19,6mm
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/98389
H. DE HEUS FAB. AMST
Datering 1822-1832
plat – 26mm
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/27500
H DE HEUS A AMST (“a Amsterdam” , Frans taalgebruik)
Datering 1822-1832
20mm – plat
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/79928
DE HEUS EN ZOON UTRECHT
Datering 1832-1862 (Vanaf 1832 zat deze fabriek in Utrecht)
26,7 mm – plat
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/92946
DE HEUS EN SOON
Datering 1832-1862
27mm – plat – Er lijkt “soon” te staan i.p.v. “zoon”
Fabrikant Mansvelt
Algemene informatie knopenmaker Mansvelt
MANSVELT & ZOON s’HAGE
Datering 1822-1850
26mm – plat
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/27748
MANSVELT & ZN s’HAGE
Datering ca1850-1935
20,6mm – plat tweedelig gestanst
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/75771
MANSVELT & ZN s’HAGE
Datering ca1850-1935
24mm – tweedelig gestanst verguld
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/44595
Lamb. van Wijk & Co
Algemene informatie knopenmaker Lamb. van Wijk & Co
LAMB. VAN WYK & CO SHAGE
Datering ca 1878-1884
20, 5mm – Tweedelig gestanst
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/50366
Maanen
Algemene informatie knopenmaker Maanen
G.V MAANEN FAB S.HAGE
Datering 1822-1853
plat – 27mm – Knoop achtergrond is niet gepuncteerd maar gestreept
link naar knoop
Gerhardi & Co (Duitsland)
Algemene informatie knopenmaker Gerhardi & Co
GERHARDI & CO (duitsland)
datering 1822-1850
26mm – plat
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/27493
T. & L.S. (Trelon & Langlois Sauer) – paris – Frankrijk
Algemene informatie knopenmaker T. & L.S. Paris
Trelon & Langlois Sauer – Paris (Frankrijk)
datering 1836-1845
24 mm – plat
Met dank aan Joey Donders voor de fotos
Zonder fabrikant-naam
zonder fabrikant
datering ca 1822-1850
20mm – plat – sierlijke afwerking achterkant
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/104774
zonder fabrikant
datering: ca 1822-1850
16 mm – plat
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/79991
zonder fabrikant
datering: ca 1822-1850
20,5mm – plat
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/79973
Hol convexe knoop zonder fabrikant
22mm
https://www.portable-antiquities.nl/pan/#/object/public/40875
Bolle knoop. Met dank aan Sjoerd Hoogenkamp voor de afbeelding
Voorlopige conclusie
De meest voorkomende knopen zijn ca 20mm en 26/27mm. Er bestaan echter ook knopen van 16mm, 22mm en 24 mm. Van de tweedelig gestanste knopen lijken geen 26/27 mm knopen te bestaan.
Het lijkt erop dat de oudste knopen (plat) buiten de kabelrand nog een lege ruimte hebben. Nieuwere knopen hebben soms helemaal geen kabelrand meer.
De hoeveelheid stippen van de gepuncteerde achtergrond verschilt per type. Er bestaat ook een variant met strepen (fabrikant Maanen).
Mooie uitgebreide info over de diverse knopen makers en de periode van de dracht. Ik heb iemand een Rinse appelstroop blik gevuld met
militaire knopen ( meeste genie) gegeven maar dat is 25 jaar geleden. Ik woonde op 300 meter van de “Freek” ( Frederik Hendrik kazerne)
en op het oefengebied daar rondom lagen ze bijna voor het oprapen. Ik ga mijn best doen om hem te traceren en vraag hem naar de knopen.
Dat is toch wat haha. Voor het oprapen nog wel. Van Cees Schuller kreeg ik er laatst ook nog 2. Dat er zoveel zijn is natuurlijk niet vreemd wanneer deze ruim honderd jaar gebruikt zijn. Ik hoop met dit artikel i.i.g wat meer licht in de duisternis te maken. Ben benieuwd welke knopen allemaal opduiken 🙂
Mooi artikel met onderbouwing van de diverse uitvoeringen en fabrikanten.