Napoleon drukt zijn stempel

Keizer Napoleon Bonaparte

Bij mijn onderzoekjes naar de diverse objecten kijk ik naast op Google ook regelmatig op Marktplaats. Hier kwam ik onlangs een zeer interessant stempel tegen. Op de stempel is namelijk een adelaar te zien met een kroon. Omdat de Franse tijd  tot mijn interessegebieden behoort wist ik eigenlijk meteen dat dit om een Frans exemplaar moest gaan.

De eerste keer dat ik met deze adelaar geconfronteerd werd was toen ik aantal jaar geleden hier in Oosterhout een deel vond van een knoop van de Franse keizerlijke garde.

De tekst op de stempel gaf vervolgens duidelijkheid om welke tijdsperiode het ging. Er staat namelijk de tekst “Bouches du Rhin” oftewel departement Monden van de Rijn. Deze naam werd gebruikt ten tijde van het eerste Franse keizerrijk (1810-1813) toen de Nederlanden waren opgedeeld in Franse departementen.

Het andere deel van de tekst vond ik intrigerend. Er staat namelijk “Mairie Kapellen” wat “Gemeente Kapellen” betekent. Dit was dus wellicht een stempel dat gebruikt werd in het voormalige gemeentehuis in Capelle hier zo’n 15 km vandaan! Dit was echter onzeker. Er zijn immers meer plaatsen die Capelle of Kapelle heten. Zo heb je hier ook niet ver vandaan, Capelle aan de IJssel en Kapellen in België. De nobele taak van mij dus was om uit te zoeken tot welke Franse departementen deze  plaatsen behoorde. Na veel zoekwerk kwam ik er achter dat Capelle inderdaad tot departement “Bouches du Rhin” behoorde,  Capelle aan de IJssel  tot departement “Bouches de la Meuse” en Kapellen (België) tot departement “Deux Nethes”.

Almanak Bouches du Rhin 1812 – Capelle

Dat alleen Capelle tot de Bouches du Rhin behoorde wordt bevestigd d.m.v. het boek “Almanak van het departement Bouches du Rhin, pour l’année 1812”. In het boek komt namelijk alleen “Capelle” Noord Brabant voor.

Over gemeente Capelle met 1049 inwoners  staat beschreven dat het valt onder het kanton Waalwijk. Ook staat in het boek dat de burgemeester de heer Middelkoop was en zijn adjunct de heer Huysmans. Deze twee heren hebben gezien de kleine omvang van de gemeente hoogst waarschijnlijk dit zegel gehanteerd.

De precieze omvang van Capelle in 1812 is terug te vinden op de site gemeentegeschiedenis.nl. Hier zijn ook alle gemeentes per Frans departement terug te vinden.

In een ander archief lees ik dat de heer (Roeland) Middelkoop Sr tot 1843 burgemeester is geweest waarna zijn zoon het stokje overnam. Over Roeland Middelkoop is overigens nog veel meer te vinden zoals bijvoorbeeld zijn handtekening uit 1812 bij de geboorte van zijn zoon Dionisius.

Handtekening burgemeester Middelkoop uit 1812

Al met al is dit dus een interessante vondst, ook al komt deze in dit geval van Marktplaats. Ondanks dat er destijds voor iedere gemeente een stempel is gemaakt zijn er niet heel veel over. Hieronder staat nog een intacte versie van de gemeente Leiden die terug te vinden is in de collectie van de Lakenhal.

Nadat Napoleon in 1813 was gevallen werd de adelaar opeens een zeer beladen symbool vooral in Frankrijk. Daar beschuldigde ze bezitters van een adelaar ervan verraders te zijn. In de Nederlanden was dit minder heftig al waren de Fransen zeker aan het eind van de overheersing o.a. door de economische malaise, belastingen en dienstplicht, niet erg populair. Het is dus goed mogelijk dat veel stempels om die redenen verdwenen zijn.

Frans belastinglood, eveneens met adelaar (ca1804-1814)

 

referentie: De keizer en de adelaar – Materiële cultuur uit de tijd van Napoleon in Dordrecht, 1810-1813

PAN zegelstempel Marie de Mook

De stempel en een vergelijkbare uit Leiden

1 thought on “Napoleon drukt zijn stempel

  1. Mooi speurwerk Mark, altijd heerlijk om te gaan spitten naar de betekenis van een byzondere vondst.
    Mocht ik nog wat vinden van het legerkamp bij Waalre dan weet ik je te vinden.
    Vrgr, Ed.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *