Britse knopen uit de macaroni- en dandy-periode (ca 1760 - 1815)
Een Dandy was een man die veel belang hechtte aan zijn uiterlijk. Tijdens de late 18e en vroege 19e eeuw probeerde deze Dandy's ondanks vaak hun middenklasse achtergrond, de aristocratische levensstijl van de hogere klasse te imiteren. De oorsprong van opvallend grote knopen uit de 18de eeuw ligt echter iets eerder, in de zogenoemde macaroni mode (ca. 1760–1780). Deze stroming ontstond onder jonge, welgestelde Engelse mannen die na een Grand Tour door Europa – en met name Italië en Frankrijk – terugkeerden met een uitgesproken en extravagante smaak. In deze fase was mode bewust overdadig en opvallend, en juist hier zien we de grootste en meest uitbundige knopen verschijnen.
Vanaf circa 1780 ontwikkelt deze uitbundige stijl zich geleidelijk tot een meer beheerste en verfijnde vorm van elegantie: de dandy. De nadruk verschuift dan van extravagantie naar perfectie in snit, materiaal en afwerking. Aan het eind van deze periode zijn de knopen nog steeds wel luxe maar kleiner en eenvoudiger. Men spreekt in deze knopenperiode (1800-1815) ook wel over civilian dandy. Een aantal van deze knopen hebben ook een opdruk op de achterkant. Dit begon men namelijk vanaf ca 1790 sporadisch te doen.
Eigenlijk zouden we moeten spreken over Dandy's (ca 1780-1815) en Macaroni's (1760-1780) als we het over luxe Britse knopen hebben. Aangezien bij veel knopen niet echt de stijl duidelijk is gebruik ik ook wel de naam dandymac.
Na 1815 bestaat de Dandy stroming nog steeds, maar is het extravagante er vanaf. Dat is niet vreemd. De Franse revolutie had immers korte metten gemaakt met het spilzieke karakter van het Franse hof. Overal in de wereld moest de adel op zijn tellen letten.
Knopen voor mannen
De soms extreem grote knopen werden door mannen gedragen. Deze knopen worden ook wel large-buttons genoemd. De diameter van deze knopen is groter dan 30mm (gemiddeld 36 mm) voor herenjassen. Vaak bestonden er echter setjes van grote knopen en wat kleinere met vergelijkbare afbeeldingen erop. De kleinere tegenhangers van deze knopen waren ca21 mm tot 26 mm voor een gilet. Aangezien door hun grootte geen large-buttons genoemd mogen worden vallen ze onder de eerder genoemde "dandymac".
De grote platte knopen dateren van ca 1760 tot 1795 (macaroni en vroege dandy periode). Vaak dragen deze Brits georienteerde knopen eenvoudige streepjes versieringen. Hun kleinere tegenhangers hadden ook vaak deze versiering. In de VS worden deze knopen ook gevonden en worden ze Colonials genoemd. Rond de Amerikaanse onafhankelijkheid in 1774 waren er namelijk mensen in New York die de Europese mode volgden. Deze Britse "colonials" waren niet geliefd bij de patriotten.
Deze knopen waren best imposant. Ze waren namelijk meestal naast versierd ook verguld of verzilverd. Dat gebeurde o.a. via een chemisch proces waarbij soms ook kleuren combinaties van zilver en goud werden gemaakt. Sheffield Plate (in Nederland ook wel pleet genoemd), een proces waarbij een heel dun laagje zilver op een koperen plaat werd bevestigd door het te walsen en verhitten werd ook veel gebruikt voor dit soort knopen. Daarnaast bestaan er varianten waarbij gebruik is gemaakt van glas, emaille en schilderingen op ivoor. Bij bodemvondsten ontbreken vaak door erosie deze rijke oppervlakte versieringen. Wel zijn vaak nog de gegrafeerde streepjes zichtbaar. Deze grote knopen zijn meestal plat of bijna plat met een rond gietoogje. Deze oogjes zijn direct op de platte achterkant gesoldeerd.
Invloed van de Lodewijk-stijlen
De Europese mode van deze periode stond sterk onder invloed van de Franse hofcultuur:
Onder Lodewijk XV (rococo, tot ca. 1770) domineerde een uitbundige en speelse stijl, met rijke decoraties, asymmetrie en opvallende details. De vroege macaroni-mode sluit hier direct op aan. Luxe knopen met asymmetrische figuren, vaak fleuron-achtige afbeeldingen, kun je dus vaak aan deze stijl en periode koppelen.
Onder Lodewijk XVI (ca. 1770–1790) wordt de stijl strakker en symmetrischer, maar blijft luxe en verfijnd. Dit is de periode waarin grote knopen nog steeds prominent aanwezig zijn, maar vaak iets ingetogener van vormgeving. Opvallend bij deze knopen is dus de luxe symmetrie.
Na de Franse Revolutie (1789) verandert het modebeeld ingrijpend. Overdaad en aristocratische pronkzucht raken uit de gratie, en kleding wordt soberder. Toch blijven de luxe knopen nog enige tijd in gebruik, zij het minder uitgesproken.
Stevige knopen van tombak
Veel knopen werden destijds van tombak gemaakt een stevige vaak zilverkleurige legering die in 1760 was uitgevonden. De meeste versies van tombak waren alleen geschikt om te gieten. Achteraf werden er dan meestal machinaal graveringen op gemaakt. Ook bestaat er een tombak versie die uitermate geschikt was om te vergulden en zo was er ook een versie die goed te emaillieren was. Sommige tombak knopen werden ook vertint zodat ze er nog meer uit zagen als zilveren knopen. Omdat dit grote stevige knopen waren en een gouden of zilveren opslag hadden had dit een luxe uitstraling.
Op tombak viel niet te solderen. Om die reden hebben deze knopen vaak een kegel of "blob" (een soort balletje) op de achterkant waarin het oog werd gefixeerd. Ook werd regelmatig het oog meegegoten. Bij boss-types (zie hieronder) werd via de achterkant de boss gebruikt om het oog in te fixeren.
Meer over tombak kun je hier lezen.
Boss type
Het boss-type heeft een soort bolletje/verhoging in het midden van voorkant van de knoop. Er bestaan koperleging knopen van dun plaatmateriaal waarbij dit bolletje erin is geponst. Op de achterkant, in de holte van dit bolletje zit dan het oogje gesoldeerd.
Ook bestaan er tombak knopen met een boss. Daarbij is de verdikking van de boss op de achterkant dan vaak gebruikt om het oogje in te fixeren.
18th-century-colonial-sunday-best-dandy-buttons
november-the-buttonmonger-antique-vintage-buttons
Buttons and Fasteners 500 BC-AD 1840 paperback
Meer leuke metaaldetector en verwanten afbeeldingen zien? Kijk op mijn Rijksstudio bij het Rijksmuseum
