Een bijzonder sluitgewicht

foto 2: liard uit Antwerpen (handje bovenaan) en vuurslag (midden)

Een tijdje terug was ik bezig met het fotograferen van onder andere een sluitgewicht deksel. Hierop is een "handje" te zien die ik destijds al had herkend als het merkteken van Antwerpen. Hier in Brabant vind regelmatig munten en andere voorwerpen die uit deze plaats komen (zie bijvoorbeeld foto 2). Oosterhout lag aan de handelsroute van het Hertogdom Brabant naar het Graafschap Holland. De weg liep van Antwerpen via de vesting Breda (Brabant) naar de vesting Geertruidenberg (Holland) en van daaruit naar Dordrecht.

 

Nu ik er zo iets beter naar het dekseltje keek viel mijn oog op het merkje dat voor mij op een sierlijke letter A leek. Ik kreeg het merkje op internet echter niet gevonden en dus ging mijn zoektocht op een andere manier verder. Via via kreeg ik contact met Huib Tieleman, een specialist in dit soort merken en co-schrijver van het boek Nederlandse gewichten van brons en messing.

Het handje als teken had ik inderdaad goed. Hij vertelde mij dat dit een sluitgewicht deksel is die is geweest van een Brabants (handels)gewicht (1 Brabant pond = 470,2 gram). Natuurlijk had ook wat detail foto's van alle merkjes toegevoegd.

 

foto 3

Verder vertelde hij mij:  "De vuurslag staat links van de sluiting van het deksel. De officieel benoemde ijk- en justeermeester-generaal van de Zuidelijke Nederlanden gebruikte als goedkeuringsmerk een afbeelding van een vuurslag, ook vuurstaal, vuurijzer, staal, brandstaal, furison of het Bourgondische vuurstaal genoemd. In de praktijk werd dit merk heel divers vormgegeven. Het cijfer 31 links van de vuurslag is een jaartal (1631 of 1731?) dat hangt af van wie de geelgieter van het gewicht is geweest. "

Natuurlijk top informatie! Ook viel mij natuurlijk op dat Huib het over merkjes links had, terwijl deze op de foto rechts stonden. Op zich staan het vuurijzer en het cijfer "31" ook goed, maar andersom naar de letter "A" kijken gaf een verrassende twist.

Huib gaf namelijk aan: "Het merk van de geelgieter staat rechts van de sluiting van het deksel. Is dat het merk dat je voor de letter A aanziet? Het is een schildvorm dat aan de bovenzijde recht is en aan de onderzijde in een punt uitloopt." Hij kreeg echter het merkje niet meteen gevonden en ging zelf op een zoektocht. Hierbij heb ik toen de best mogelijke foto moeten nemen van dit merkje. Met wat kunstlicht, macrostand, wax en het deksel schuin houden kwam ik tot foto nummer 4. Hierna volgde de uiteindelijke determinatie van Huib.

 

 

foto 4

"Het deksel van het sluitgewicht dateert zeker uit de 16e eeuw. Een nauwkeuriger datering is niet mogelijk vanwege het ontbreken van handgreepbevestigingen en de handgreep. De ijking was dus waarschijnlijk iets later en 31 staat voor het jaartal 1631.

De merkafslag is met de bekende merken vergeleken. Een merk uit het tweede derde van de 16e eeuw lijkt erg op de moorkop van dit merk.

Het handje komt uit het wapen van Antwerpen en duidt op Brabants (handels)gewicht (1 Brabant pond = 470,2 gram)

De vuurslag staat links van de sluiting van het deksel.
De officieel benoemde ijk- en justeermeester-generaal van de Zuidelijke Nederlanden gebruikte als goedkeuringsmerk een afbeelding van een vuurslag, ook vuurstaal, vuurijzer, staal, brandstaal, furison of het Bourgondische vuurstaal genoemd. In de praktijk werd dit merk heel divers vormgegeven.

Het cijfer 31 links van de vuurslag is een jaartal (1631).

Het merk van de geelgieter staat rechts van de sluiting van het deksel. Het is een schildvorm dat aan de bovenzijde recht is en aan de onderzijde in een punt uitloopt.  De merkafslag is met de bekende merken vergeleken. Het vermoeden is, dat dit een moorkop is. Een merk uit het tweede derde van de 16e eeuw lijkt erg op de moorkop van dit merk. Het merk moorkop zonder schild is bekend, met schild niet."

 

 

 

 

1 thought on “Een bijzonder sluitgewicht

  1. Wat een doorzetters ! Prachtige DTM. Bij mij ontbreekt enkel nog een deksel en het massieve gewichtje. Gauw gaan zoeken.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.