schoteltjes-kommetjes

Dit zijn holle knopen die eruit zien als  “kommetjes” ook wel convex genoemd en “schoteltjes” plat met een rechte rand.

Vooral de massieve kommetjes en schoteltjes tot ca 15mm lijken een variant van de koepelknopen uit de 17de eeuw. Deze krijgen dan ook een datering van ca 1625-1700 mee.

Vanaf ca 1675 werden ook dit soort knopen steeds groter.

De vroegere grotere modellen waren ook nog gegoten, simpelweg omdat het pletten van koper nog niet machinaal gebeurde. Gieten was ondanks het meer gebruik van materiaal goedkoper.

Massieve schoteltjes en kommetjes krijgen daarom een datering van ca 1675-1750 mee.

In de knopenindustrie werd het machinaal walsen van koperen platen vanaf het midden van de 18e eeuw steeds massaler gedaan. Waar knopen tot ca. 1750 vaak met de hand werden gemaakt uit onregelmatige platen of door gietwerk, maakte het walsproces het mogelijk om dunne, gelijkmatige platen van messing of koper te produceren — ideaal voor stansen of persen van knopen en/of knoophelften.

Er zijn echter dus wel knopen uit handmatig gemaakt plaatmateriaal. Deze zijn vaak meer oneffen en wat grof. Datering ca 1700-1750.

Gladde versies komen uit de periode 1750-1800. Ook na deze periode zijn er wel sporadisch dergelijke knopen gemaakt.

In 1769 werd er door John Pickering ook een machine uitgevonden waarmee bolle vormen in de platen konden worden geponst. Bolletjes of bijna bolle vormen van plaatmateriaal komen dus vrijwel zeker van na 1769. In de periode ervoor kon dit alleen gegoten worden en/of door twee delen aan elkaar te solderen. In beide gevallen is er dan vaak een (giet)naad zichtbaar.

Knopen geponst uit plaatmateriaal kregen een gietdraadoog mee. Gegoten knopen hebben bijna altijd staafoog. In deze overgangsfase werden knopen soms zo dun gemaakt dat de buitenrand lichtjes werd omgevouwen om de knoop iets steviger te maken.

conclusie

Voor 1750 werden er wel mondjesmaat knopen van koper plaatmateriaal gemaakt. Deze platen waren dan (semi-)handmatig geplet en dat koste dus meer tijd en hiermee geld. Dit was dan ook waarschijnlijk alleen rendabel wanneer er veel metaal bespaard werd zoals bij samengesteld gesoldeerde knopen. Dit had overigens ook te maken met de grootte van knopen. Tot ca 1675 waren de koperen knopen klein tot ca 15mm. Hierna werden deze steeds groter en was het een overweging om deze van handmatig geplette koperen platen te maken. Dit proces had zich overigens al in de 16de  en 17de eeuw voorgedaan bij zilveren knopen.

Bij het PAN zijn deze terug te vinden bij de groepen:

MASSIEVE (hol-)convexe kop, integrale relatief korte staafvormige stift, 08-01-02-03 (1600-1800)
MASSIEVE HOL-CONVEXE KOP, LUSVORMIGE STIFT, 08-01-01-04 (1600-1900)
HOL-CONVEXE KOP EN SEPARATE DRAADVORMIGE STIFT, 08-01-03-03 (1600-1950)