plat gegoten koper boogoog of staafkort (ca1675-1800)

Na 1675 werden de meeste knopen platter en gladder. Ook werden er nu grotere knopen gemaakt. Tot die tijd waren het namelijk voornamelijk kleine knoopjes tot ca 16mm. In de loop van de 18de eeuw worden de knopen steeds groter met als summum de large-buttons (vanaf ca 25mm).

Deze eerste varianten zijn gegoten en hadden een meegegoten kort staafoogje (staafkort) of een boogoogje. Het lijkt erop dat in de periode voor 1675 gietdraadoogjes in de dikkere koepelknoopjes tijdens het gieten werden gezet. Aangezien na 1675 de knopen dunner waren, was dit niet goed mogelijk en werd dus teruggegrepen op het meegieten van het oog.

Bij een staafkort beslaat de basis van het oog de volle breedte. Aangezien het lastig was om een ooggaatje tijdens het gieten te behouden werden deze er vaak naderhand ingeboord. Deze ogen waren zeer sterk en vandaar dat ze populair bleven tot aan ca 1800.

Bij een boogoog lijken de pootjes van het oog los op de achterkant van de knoop te staan. Meestal zijn het echter kleine staafjes met het oog precies op de basis.

De oudste modellen binnen deze groep zijn van dikker gegoten metaal. Dit gieten wordt in de loop van de 18de eeuw geperfectioneerd. Latere modellen zijn vaak van dunner gegoten koper. De regel is dan ook dat hoe dikker de knoop is des te ouder deze waarschijnlijk is.

In de 18de eeuw werden veel vaker draaibanken ingezet om knopen af te werken. Draaibanksporen, dat zijn een beetje cirkelachtige streepjes, wijzen dus naar de 18de eeuw.

De gegoten afbeeldingen (gietafbeelding) op deze knopen werden steeds verfijnder. Ook dat is een dateringsindicatie. Knopen uit de 18de eeuw worden steeds dunner, gladder en zijn steeds vaker versierd met heel vaak streepjespatronen. De versieringen wijken af van de 17de eeuw.

Technische reconstructie

Het proces ziet er waarschijnlijk zo uit:

Tweedelige mal, perfect passend
Deelnaad exact op de rand van de knop
Oog (staafje of oogje) meegegoten via kernvorm in de mal
Na afkoeling:
gietkanaal verwijderen
rand rondom circulair vijlen/draaien
gaatje boren in staafje of boogje
polijsten

Resultaat: een knop die lijkt alsof hij uit één stuk zonder mal komt

Verschillende bewerkingen

Dit soort knopen werden vaak op verschillende manieren bewerkt. Omdat dit behoorlijk arbeidsintensief was, is dit juist ook een indicatie dat het om een 18^de eeuwse knoop gaat. In de 19^de eeuw versierd met namelijk maar heel sporadisch luxe knopen op deze manier en gebeurt dit veel meer machinaal.

Hier de verschillende bewerkingen:

De afbeelding en/of randen werden gegoten. Hierbij kan de afbeelding er dan als een reliëf op liggen. Een voorbeeld hiervan zijn de Franse Vendee (kruideniers)knopen.

De afbeelding ligt verzonken in de kop (face).

Regelmatige eenvoudige streepjespatronen d.m.v. een rose-engine (streepjesknoop).

Versieringen zoals kleine bloemetjes, kruisjes, vlakjes e.d. werden er met sjabloontjes/stempels ingeslagen (sjabloonknoop).

Onregelmatigheden werden er op een draaibank weggehaald. Circulaire sporen kunnen zichtbaar zijn.

Oudere platte knopen (voor 1675)

In de periode 1400-1675 waarin kleine (tot ca 15mm) koepelknoopjes in de mode waren werd er ook al wat geëxperimenteerd met plattere knopen.

De platte knopen in deze periode kwamen qua grootte nog overeen met het modebeeld uit die tijd. Ze waren tot ca 15mm en hadden vaak net een iets andere afwerking (zie de aparte categorie plat gegoten koper voor 1675).

referenties

Het PAN zet deze in de categorie “Knoop met een massief gegoten platte kop en meegegoten korte stift (PAN type 08-01-02-02). Datering ca 1600-1800.
Voorbeeld PAN contextdatering 1685-1710
Er bestaan echter ook platte knopen uit deze tijd met langere staven.

Een voorbeeld van late knopen met een meegegoten ogen zijn die van de republique francaise uit 1791-1792